Page 17 - Jafnrétti - Ritröð um grunnþætti menntunar

Grunnþættir menntunar
15
er hægt að tefla fram sjónarhorni menningarlegrar afstæðishyggju. Samkvæmt
henni er litið svo á að engin menning og engar menningarlegar athafnir séu æðri
öðrum heldur þurfi að setja athafnir fólks í rétt menningarlegt samhengi og meta
þær á þeim grunni. Í því felst að leitast við að skilja án þess að dæma. Þetta
þarf þó hvorki að merkja að ekki megi halda á lofti því sem sérstætt þykir eða
eftirtektarvert né að samþykkja þurfi eða leggja blessun sína yfir allt sem lýtur
að menningarhefðum eða félagslegum boðum, jafnvel niðurlægingu eða ofbeldi.
Umskurður kvenna er dæmi um venjur sem eiga sér menningarlegar rætur
en vekja mörgum óhug. Þá hlýtur að vakna sú spurning hvort okkur beri að
samþykkja umskurð í anda jafnréttis og virðingar fyrir fjölbreytileika. Því má
leitast við að svara með hliðsjón af mannhelgi og félagslegu réttlæti. Hægt er
að íhuga hvort umskurði sé beitt sem valdatæki og ræða um áhrif hans á heilsu
og velferð. Á síðustu árum hafa borist fréttir af því að umskurður kvenna fari
stundum fram á háþróuðum skurðstofum Vesturlanda og hægt er að ræða hvort
það sé nokkuð ásættanlegra en umskurður við hættulegar aðstæður á fátækari
svæðum Jarðar, hvort umskurður kvenna sé nokkurn tíma réttlætanlegur. Svo
má líka benda á skurðaðgerðir á skapabörmum vestrænna kvenna í meintu
fegrunarskyni og spyrja hvað þar ráði ferðinni, hvort þær eigi eitthvað skylt við
umskurð samkvæmt framandi hefð í fjarlægum löndum. Þetta eru ekki einfaldar
spurningar að glíma við en til þess fallnar að vekja til umhugsunar.
Hugmyndir um kynhneigð
Hinseginfræði hafa lagt áherslu á að skoða þá hópa sem falla utan garðs á grundvelli
tvíhyggju þegar kemur að kynhlutverkum og kynhneigð. Í þá hópa falla t.d. lesbíur,
hommar, tvíkynhneigðir og transfólk. 3 Í hugmyndaheimi þar sem tvíhyggja er
ráðandi er oftast litið svo á að annar hópurinn sé viðmiðið og þar með valdameiri
en hinn. Ef sá sem tilheyrir valdameiri hópnum reynir að falla að valdaminni
hópnum getur hann átt á hættu að líða fyrir það og jafnvel upplifa útilokun. Í
þessu sambandi má benda á niðurstöður rannsóknar Guðnýjar Guðbjörnsdóttur
(2007) þar sem kemur fram að hið karllæga frekar en hið kvenlæga virðist vera
viðmiðið. Minna sé um að strákar flokkist kvenlægir en stúlkur karllægar.