Page 13 - Jafnrétti - Ritröð um grunnþætti menntunar

Grunnþættir menntunar
11
Ríkjandi hugmyndafræði er hugtak sem lýsir því hvernig mismunandi hugmyndir
um hvað sé gott, rétt og æskilegt takast á í samfélaginu. Á grunni mismunandi
hugmynda verður til orðræða sem fær mismikinn hljómgrunn í samfélaginu, að
hluta eftir því hversu öflugir talsmenn hennar eru og hvaða leiðir eða bjargir
þeir hafa til að tala í sem flest eyru. Orðræða er líklegri til þess að verða ríkjandi
ef áhrifamiklir einstaklingar og valdastofnanir í samfélaginu taka undir eða
samþykkja hana og hugmyndirnar að baki eru þeim þóknanlegar.
Áhrif orðræðu geta orðið slík að sú hugmyndafræði eða afstaða sem hún lýsir
verði viðtekin og ríkjandi í samfélaginu. Ríkjandi hugmyndafræði er oft sett fram
sem sannleikur, hafin yfir gagnrýni. Orðræðan verður að viðteknum hugmyndum
sem mynda ramma um hugsun
okkar, ramma sem erfitt getur verið
að átta sig á eða greina. Hún getur
orðið sem mergur og blóð, hluti af
sjálfinu og félagslegri sýn okkar á
heiminn.
Af umræðu sem varð fyrir
nokkrum árum mátti glöggt greina
að margir áttu erfitt með að sjá
að bókin Tíu litlir negrastrákar
væri á nokkurn hátt særandi eða
óviðeigandi lesning fyrir lítil börn
í nútímasamfélagi. Öðrum þótti
hún mikil tímaskekkja og ganga
gegn ríkjandi hugmyndafræði
nýrra tíma. Uppruna sögunnar má
rekja til kynþáttaníðssöngva frá
tímum þrælahalds í Suðurríkjum
Bandaríkjanna og bókin kom fyrst
út í íslenskri útgáfu árið 1922. Sagan
var hluti af æskubókmenntum
fjölda Íslendinga í nokkrar
Starfsfólk í skólum þarf að gera sér vel ljóst
að í öllu skólaumhverfi eru einstaklingar í
mismiklum valda- og virðingarstöðum. Þar
starfa ekki allir á sama grundvelli. Skólinn
leggur að jafnaði áherslu á jafnræði og
þátttöku allra en hann er líka aldurskiptur,
kynjaður og stéttskiptur staður þar sem staða
hvers einstaklings er að einhverju marki vegin
og metin eftir viðteknum hugmyndum hvers
tíma. Aldur barna og unglinga hefur mikið að
segja um möguleg áhrif og jafnvel þátttöku í
stjórn skóla, hvort sem litið er til formlegra
eða óformlegra áhrifa. Hver kennari býr yfir
miklu valdi og persónuleg afstaða og val
um innhald og aðferðir skiptir máli. Börn,
unglingar og foreldrar meta kennslu og fræði
kennara í ljósi hugmynda sinna um kyngervi,
kyn, kynþætti og fleiri þætti, stjórnendur fara
með völd, kennarar eru yfir börn og unglinga
settir og í þeirra hópi ríkja ýmiskonar áhrifa-
og valdatengsl. Viðteknar hugmyndir og
misjafnt áhrifavald lita skólastarf eins og
önnur svið samfélagsins.