Page 37 - Jafnrétti - Ritröð um grunnþætti menntunar

Grunnþættir menntunar
35
Feimnismál?
Í rannsóknum Kristínar Björnsdóttur og Eiríksínu Ásgrímsdóttur (2010, 2012)
kom fram að grunnskólanemar telja að fötlun sé þeim mun alvarlegri sem hún er
sýnilegri. Í viðtölum þeirra við nemendur koma fram athygliverðar vangaveltur
um hvar í skólanum fatlaðir halda til og þátttöku þeirra í félagslífi. Ávallt ætti
að hafa í huga hvað þarf til að allir geti verið virkir þátttakendur í daglegu
starfi í skólanum. Nemendur
sem voru eða höfðu verið í skóla
með fötluðum nemendum voru
öruggari í umræðunni en eingöngu
í þeim tilfellum þar sem þessi mál
höfðu verið rædd og ungmennin
frædd á opinskáan hátt um fötlun
samnemenda sinna. Þau sem höfðu
haft fatlaða samnemendur sögðu
að opin umræða og fræðsla hefðu
orðið til þess að veita þeim öryggi
gagnvart fötluninni en að því fylgdi
óöryggi þegar fötlunin væri þögguð
og gerð að feimnismáli.
Í uppvextinum er börnum eða
ungmennum almennt bannað að
horfa á eða glápa á fatlað fólk og
þeim virtist sem fullorðið fólk væri
ekki tilbúið til að ræða við þau og fræða þau um fatlanir. Fötlunin verður þá
feimnismál, börnin eiga á hættu að vera skömmuð ef þau sýna áhuga og stundum
er reynt að þagga niður í þeim þegar þau spyrja spurninga eða vekja máls á
fötluninni. Ólíklegt má telja að börn og ungmenni séu að upplagi feimin við fatlað
fólk en gera má ráð fyrir að feimnin eða hræðslan lærist þegar þetta er viðmót
þeirra fullorðnu.11
Brýnt er að haga kennslu um fatlanir á þann hátt að börn og unglingar
átti sig á að einstaklingar með fötlun eru á flestan máta rétt eins og þau sjálf
Brandarar og stríðni byggjast oft á
staðalmyndum og grín um fólk með fatlanir
byggist oft á því að draga athygli að fötlun
fremur en persónum. Í rannsókn þeirra
Kristínar og Eiríksínu sem fjallað er um hér
að ofan sögðu unglingarnir að fullorðið fólk,
jafnvel kennarar og þjálfarar, notuðu orð
eins og hálfviti, mongólíti , þroskaheftur,
hreyfihamlaður, blindur og heyrnarlaus til að
skamma og jafnvel niðurlægja. Unglingarnir
sögðust líka sjálfir nota slík orð til að veita,
eins og einn unglingur orðar það, andlegt
spark. Þær upplýsingar um viðhorf sem koma
fram í rannsókninni eru gott fóður til að ræða
viðhorf og staðalmyndir.